„Prawa reprodukcyjne” i postulaty ruchu LGBT – priorytety Unii Europejskiej na sesję Komisji ONZ

Dzisiaj – w czwartek 12 lutego – Parlament Europejski przyjął 340 głosami za, przy 141 przeciw i 68 wstrzymującymi się, raport (2025/2240(INI)) dotyczący rekomendacji w kontekście priorytetów UE na 70. sesję Komisji ONZ ds. Statusu Kobiet, przygotowany przez Komisję Praw Kobiet i Równości Płci pod przewodnictwem sprawozdawcy Liny Gálvez (Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów – S&D). Dokument odwołuje się do kluczowych instrumentów prawa międzynarodowego, w tym Konwencji CEDAW, Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ dotyczących przemocy seksualnej w konfliktach oraz standardów UE, w tym Roadmap for Women’s Rights i Gender Equality Strategy 2025. Raport podkreśla konieczność zapewnienia pełnego dostępu do wymiaru sprawiedliwości wszystkim kobietom, uwzględniając ich różnorodność, włączając w to kobiety niepełnosprawne, zagrożone wykluczeniem czy identyfikujące się z ruchem LGBT. Zawiera również odniesienia do tzw. zdrowia oraz praw seksualnych i reprodukcyjnych, wskazując na ochronę dostępu do usług zdrowotnych i edukacyjnych, w tym planowania rodziny, ochrony przed przemocą seksualną oraz odpowiedzialności instytucjonalnej wobec ofiar. Raport podkreśla znaczenie eliminacji wszelkich form przemocy (w tym cyberprzemocy i nadużyć seksualnych) oraz konieczność skutecznej ochrony dzieci wykorzystywanych przez sprawców przemocy. Dokument wskazuje także na rolę UE w promowaniu przywództwa kobiet w wymiarze sprawiedliwości i wzmocnienia odpowiedzialności międzynarodowej sprawców przemocy seksualnej w czasie konfliktów. Rekomendacja PE zaleca podejście „inkluzywne”, uwzględniające perspektywę praw człowieka na wszystkich etapach polityki publicznej – od planowania, przez wdrażanie, po monitoring skutków działań.

Debata europosłów nad rekomendacją była okazją do zaprezentowania szerokiego spektrum stanowisk politycznych. Europosłowie prawicowi i centroprawicowi, tacy jak Margarita De La Pisa Carrión (Patrioci za Europą), Beatrice Timgren (Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy – ECR), Irmhild Boßdorf (Europa Suwerennych Narodów), Laurence Trochu (ECR) czy Fernand Katheriser (niezrzeszony), koncentrowali się na ochronie rodziny, bezpieczeństwa kobiet w przestrzeni publicznej, znaczeniu biologicznej odrębności płci i macierzyństwa oraz przeciwdziałaniu ideologicznemu narzucaniu standardów w polityce unijnej. Margarita De La Pisa Carrión podkreśliła znaczenie bezpieczeństwa kobiet, zdrowia i macierzyństwa oraz konieczność ochrony przed niebezpiecznymi projektami ideologicznymi. Laurence Trochu zwracała uwagę na zagrożenia związane z migracją i naciskami ideologicznymi w polityce UE, w tym ryzyko marginalizacji kobiet. Europosłowie prawicowi aktywnie uczestniczyli w dyskusji, odpowiadając na pytania i wyjaśniając swoje stanowiska, poprzez procedurę akceptowania tzw. niebieskich kart.

Europosłowie lewicowi (S&D, Grupa Lewicy), w tym Joanna Scheurig Wielgus (S&D), Kathleen Funchion (Grupa Lewicy) i Helena Fritzon (S&D) koncentrowali się przede wszystkim na potrzebie zapewnienia kobietom dostępu do wymiaru sprawiedliwości, eliminacji barier instytucjonalnych i przemocy seksualnej, ochrony praw kobiet w konfliktach oraz współpracy międzynarodowej w ramach ONZ. Joanna Scheurig Wielgus podkreślała znaczenie zorganizowania konferencji CSW (konferencji Komisji ds. Statusu Kobiet) w Brukseli (jeśli konferencja w Nowym Jorku stanie się w przyszłości niemożliwa przez rezygnację wsparcia wielu agend ONZ przez Stany Zjednoczone) i wzywała do poważnego traktowania rekomendacji PE na forum ONZ, zaznaczając, że prawo do głosu kobiet jest wynikiem walki feministek. Kathleen Funchion wskazywała na traumatyczne doświadczenia kobiet zgłaszających przemoc i przeszkody w dostępie do wsparcia oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa w warunkach konfliktu. Helena Fritzon podkreślała znaczenie odpowiedzialności instytucjonalnej i konieczność zapewnienia bezpieczeństwa ofiarom przemocy.

W dyskusji często uwidaczniał się wyraźny podział polityczny: europosłowie prawicowi i centroprawicowi udzielali wyczerpujących odpowiedzi na pytania, wyjaśniali swoje stanowiska, natomiast część europosłów lewicowych unikała konfrontacji i odrzucała pytania dotyczące wcześniejszych wypowiedzi lub konkretnych konsekwencji rekomendacji PE. Pomimo tego, debata budząca wiele emocji wykazała, że w praktyce dokumenty niewiążące, takie jak raport PE, mogą pośrednio wpływać na kształtowanie kierunków polityki krajowej w obszarach „zdrowia i praw seksualnych i reprodukcyjnych”, postulatów osób utożsamiających się z ruchem LGBT, edukacji i migracji, a także w kontekście ochrony rodziny i macierzyństwa.

W debacie pojawiły się również głosy dotyczące zagrożeń technologicznych i społecznych, w tym problematyki deepfake, cyberprzemocy i wykorzystania kobiet w mediach cyfrowych, a także wpływu przemocy w konfliktach na dostęp kobiet do wymiaru sprawiedliwości. Europosłowie zwracali uwagę na potrzebę zwiększenia odpowiedzialności instytucji państwowych, wzmocnienia organizacji pozarządowych oraz prowadzenia działań prewencyjnych i edukacyjnych w obszarach zagrożonych przemocą wobec kobiet i dziewcząt.

Różnorodność stanowisk podkreśliła również debata dotycząca podejścia UE do tzw. SRHR i postulatów ruchu LGBT. Raport PE odwołuje się do standardów UE w tych obszarach, jednak europosłowie prawicowi krytycznie odnosili się do prób ideologicznego narzucania tych wytycznych w państwach członkowskich, podkreślając znaczenie ochrony macierzyństwa, zdrowia kobiet i rodziny. Europarlamentarzyści lewicowi skupiali się natomiast na „inkluzywności” i ochronie tzw. praw reprodukcyjnych, nie podejmując w wielu przypadkach dyskusji z deputowanymiz innych grup politycznych.

Rekomendacje PE oraz towarzysząca im debata ukazują złożoność politycznych podejść do praw kobiet, dostępu do wymiaru sprawiedliwości i odpowiedzialności instytucjonalnej w UE i w systemie ONZ. Dokument wskazuje zarówno priorytety w zakresie ochrony kobiet w konfliktach, przeciwdziałania przemocy i wzmocnienia przywództwa kobiet w wymiarze sprawiedliwości, jak i potencjalne napięcia wynikające z różnic ideologicznych między grupami politycznymi.

– Dyskusja prowadzona podczas debaty Parlamentu Europejskiego pokazuje rosnącą tendencję do rozszerzania standardów unijnych na obszary, które na mocy traktatów europejskich były tradycyjnie i powinny być nadal regulowane na poziomie krajowym, w tym w odniesieniu do „SRHR” i „praw osób LGBTQI+”. Szczególnej uwagi wymaga sposób wykorzystywania dokumentów niewiążących, takich jak raport Parlamentu Europejskiego jako podstawy do formułowania oczekiwań wobec państw członkowskich. Z perspektywy prawa UE i prawa międzynarodowego kluczowe pozostaje zachowanie równowagi między ochroną praw podstawowych a zasadą pomocniczości oraz poszanowaniem traktatów w zakresie kompetencji państw w obszarze polityki społecznej i rodzinnej” – komentuje Julia Książek z Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.